CHỮ NHÂN

Ảnh FIOHANTB blog

Vào khoảng hậu bán thế kỷ VI trước Công nguyên, thời Xuân Thu – Chiến Quốc ở Trung Hoa, triết thuyết Nho giáo chứa đựng nhiều màu sắc chính trị, góp phần ổn định trật tự xã hội và đất nước Trung Hoa đương thời đang rất rối ren. Tuy nhiên, vị đức Khổng Tử đã chủ tâm xây dựng một nền đạo lý nhân bản vững chắc cho con người, nên nền minh triết Nho giáo cũng chứa đựng rất nhiều chất liệu của Tin Mừng Đức Giê-su. Những chuẩn mực đạo đức trong đạo lý nhà Nho cũng khắc hoạ một phần thiết thực về đời sống tu trì của chúng ta. Do đó, chúng ta thử chia sẻ với nhau về một giáo thuyết quan trọng trong đạo lý nhà Nho là “Đức Nhân”, để có thể góp một phần nhỏ, hun đúc tinh thần tu trì của chúng ta, trong hoàn cảnh những giá trị đạo lý trên thế giới bị đảo lộn một cách khá phức tạp hôm nay.

1. Thuật ngữ
Chữ Nhân (仁) gồm có bộ nhân đứng (亻) và chữ nhị (二) hợp lại thành một chữ hội ý. Cấu trúc của chữ Nhân biểu lộ một ý nghĩa là: mọi người đều có cùng một thân thể, cùng một nhân đức như nhau. Do đó, sống theo chữ Nhân chính là tôn chỉ của Nho giáo (Trần Trọng Kim. Nho giáo, quyển thượng, tr. 44, 1971). Như vậy, Nhân đứng đầu các điều thiện, Nhân tác động và vun trồng cho sự sinh hoá của trời đất.
Chữ Nhân là Đức Nhân, bộ nhân đứng (亻: biểu hiện cho người) và chữ nhị (二 : biểu hiện cho Trời - Đất). Chữ này mang ý nghĩa là con người phải hoà mình vào mối tương quan với Trời và đất. Đồng thời con người cũng phải sống trong mối tương quan giữa người với người trong xã hội (Giảng giải của tác giả Lý Minh Tuấn).

2. Những chiều kích của Đạo Nhân
2.1. Tu thân
Sống theo Đạo Nhân trước hết vẫn là Tu Thân. Con người có biết nỗ lực hoàn thiện các nhân đức nhân bản của mình thì mới mong canh tân được diện mạo của gia đình, xã hội và thế giới cho hợp đạo lý của Trời. Đức Khổng Tử xác định: “Khắc kỷ phục lễ vi nhân.” (Luận ngữ, Nhan Uyên, 12) (Sửa mình trở lại theo lễ là Nhân). Con người suốt đời phải chiến đấu với tất cả những gai ngạnh, những Tham – Sân – Si trong chính bản thân mình để được tự do, để vươn tới sự hoàn thiện của Thiên Đạo, để được đến gần Thiên Chúa là nguồn Chân – Thiện – Mỹ tuyệt đối.

Chính Đức Giê-su cũng nhắc nhở: “Ta muốn lòng nhân chứ đâu cần lễ tế” (Mt 9,13). Thiên Chúa cần đến lòng Nhân của con người. Thiên Chúa muốn con người chân nhận thân phận yếu hèn và vong hoại của mình, để họ có thể mở lòng ra đón nhận Ơn cứu độ của Thiên Chúa. Nhờ đó, con người có thể cộng tác vào ơn cứu độ của Thiên Chúa bằng việc nỗ lực thăng tiến cuộc sống đức tin, khơi lại hình ảnh nguyên tuyền của Thiên Chúa nơi chính bản thân mình, đồng thời uốn nắn lại hình dạng méo mó của thân phận phàm nhân nơi mình đã bị tội lỗi làm hư hoại.

Như vậy, hình ảnh của cuộc sống tu trì đã được phác hoạ ngay từ khi con người nhận ra giới hạn mong manh của phận người. Khi nhận ra giới hạn ấy, người có lòng Nhân mới hướng cuộc đời mình đến lý tưởng tu thân, tích đức. Họ tu thân để đạt tới cái dũng khí của người quân tử. Vì người quân tử luôn luôn can đảm tìm kiếm và xây dựng điều thiện trong mọi hoàn cảnh thăng trầm của cuộc sống nhân loại đầy biến động. Người quân tử luôn một lòng một ý sống theo đạo Nhân: “Cư thiên hạ chi quảng cư; lập thiên hạ chi chính vị; hành thiên hạ chi đại đạo. Đắc chí, dữ dân do chi; bất đắc chí, độc hành kỳ đạo; phú quí bất năng dâm, bần tiện bất năng di, uy võ bất năng khuất; thử chi vị đại trượng phu” (Mạnh Tử. Đằng Văn Công, q.hạ) . Người quân tử ở cái chỗ ở rộng trong thiên hạ chính là Nhân, đứng giữa cái ngôi chính trong thiên hạ chính là Lễ, đi con đường lớn trong thiên hạ chính Nghĩa. Đắc chí thì cùng với dân mà theo đạo, không đắc chí thì một mình mình theo đạo; giàu sang không làm cho mình ra phóng đãng, nghèo hèn không dời đổi được cái chí của lòng mình, uy quyền không khuất phục được chí khí của mình, thế mới gọi là đại trượng phu (Trần Trọng Kim. Nho giáo, quyển thượng, tr. 206-207).

2.2. Sống Đức Ái
Đức Giê-su đã thảo luận với một vị kinh sư về hai giới răn trọng yếu của Tin Mừng. Vị kinh sư đã nhận ra rằng: “Yêu mến Thiên Chúa hết lòng, hết linh hồn, hết trí khôn và hết sức lực và yêu người thân cận như chính mình, là điều quí hơn mọi lễ toàn thiêu và hy lễ” (Mt 12, 33).

Theo quan niệm thông thường của người Việt, người có lòng Nhân chính là người có lòng bác ái. Quả vậy, đức Nhân đưa con người đi vào mối tương quan mật thiết với trời đất và với anh chị em đồng loại của mình.

Trong tương quan với Thượng giới, con người không những phải tùng phục, kính ái; mà hơn thế, con người còn phải hành xử theo Thiên đạo, sống theo những chân lý đạo đức cao siêu từ Trời. Đức Giê-su đã cho biết rằng: “Ai yêu mến Thầy, thì sẽ giữ lời Thầy.” (Ga 14,23). Để chứng minh lòng yêu mến đối với Thiên Chúa, con người sẵn sàng hiến thân sống theo Thiên Ý nhiệm mầu của Người với một thái độ tự nguyện và tự do. Khi yêu mến Thiên Chúa, con người sẵn sàng trao dâng chính bản thân và cuộc sống của mình vào bàn tay quan phòng yêu thương của Thiên Chúa, để Người thực hiện kế hoạch kỳ diệu của Người trên chính cuộc đời chúng ta.

Đức Khổng Tử đã mạnh dạn khẳng định trọng tâm của lòng Nhân là: “Ai nhân” (yêu người) (Đức Khổng Tử trả lời về đức Nhân cho đệ tử Phàn Trì). Khi Trọng Cung hỏi đức Khổng Tử về đức Nhân, ngài trả lời rằng: “Xuất môn như kiến đại tân, sử dân như thừa đại tế, kỷ sở bất dục vật thi ư nhân.” (Ra cửa phải như tiếp khách lớn; trị dân phải như làm lễ lớn, điều gì mình không muốn thì không nên làm cho người khác) (Đức Giê-su đã tiến xa hơn một bước trong quan niệm này : “tất cả những gì anh em muốn người ta làm cho mình, thì chính anh em cũng hãy làm cho người ta.” [Mt 7,12]). Đức Nhân khiến cho tâm tư tình cảm của con người luôn trong sáng, nhiệt thành. Người có đức Nhân cả một đời vừa biết tận tuỵ vun đắp cho nhân cách của chính mình thêm cao thượng, đồng thời họ cũng tận tâm vun đắp cho cuộc sống của anh chị em mình thêm ấm cúng, hạnh phúc. Người có Nhân tâm luôn coi trọng phẩm giá của chính mình và tôn kính phẩm giá của tha nhân. Họ sẵn sàng hy sinh những lợi ích cá nhân để bảo vệ cho phẩm giá của mỗi người luôn thanh cao và trong sáng.

Thật vậy, chữ Nhân bao hàm cả chữ Ai (爱), vì có Nhân mới có Ai. Có Ai mới có lòng thương người, yêu vật, mong muốn cho vạn luốn sống một cuộc sống sung mãn trên trần hoàn này. Bởi có lòng Nhân cho nên người ta mới sống hợp quần với nhau như anh chị em một, xem tập thể như một người, cả vũ trụ như nhất thể. Đã như một người thì hễ có chỗ nào đau là cả người thấy khó chịu. Quan niệm này thật gần gũi với mối liên hệ giữa Đức Giê-su và Giáo hội của Người được mô tả qua những hình ảnh: Cây nho và các cành nho, các chi thể trong Thân Mình mầu nhiệm của Đức Giê-su.

3. Con người trưởng thành nhờ đức Nhân
Sống ở đời, con người luôn bị thôi thúc phải mài dũa tâm trí của mình để vươn tới đỉnh cao của sự hiểu biết và tiếp thu được những tri thức không ngừng tiến triển của cuộc sống. Tuy nhiên, người trí thức chỉ thực sự trưởng thành trong cuộc sống nhờ họ luôn bồi dưỡng đức Nhân của minh: “Trí giả nhạo thuỷ, nhân giả nhạo sơn, trí giả động, nhân giả tĩnh.” (Người trí thích nước, người nhân thích núi, người trí thích động, người nhân thích tĩnh) (Luận ngữ, Ung Dã, 6).

Đức Khổng Tử đã giảng giải cho Tử Cống những suy tư triết lý của ngài về nước. Hình ảnh của Nước biểu trưng cho người quân tử, biểu trưng cho đức lớn của người quân tử. Nước là Đức vì cho khắp cả mà không riêng tư. Nước là Nhân vì đi đến đâu thì làm nảy sinh sự sống ở đó. Nước là Nghĩa vì khi chảy xuống vùng thấp thì chảy thẳng và chảy quanh co theo lý. Nước là Dũng vì ở trên cao trăm trượng chảy xuống khe sâu mà không ngần ngại. Nước là Trí vì ở chỗ cạn thì lưu hành mà ở chỗ sâu thì không lường được. Nước là Sát (soi xét) vì yếu ớt, mờ nhỏ mà có thể thấm đến mọi nơi. Nước là Bao Khoả (bao dung) vì đón nhận mọi cái tốt xấu. Nước là Thiện Hoá vì gột rửa mọi cái nhơ bẩn nên tinh sạch. Nước là Chính vì đọng lại thì bằng phẳng. Nước là Độ vì đầy thì không phải gạt (Đại Đái. Sách Lễ Ký, thiên Khuyến học). Suy tư này tóm gọn một cách đầy đủ về người trưởng thành trong đức Nhân.

Đạo Nhân mang đặc tính yên lặng như núi, bao nhiêu đức tính tốt đẹp khác đều bởi đó mà sinh ra, khác nào mọi thứ cây cối đều mọc lên cả trên núi. Của cải trên núi là của chung của mọi người. Mây gió trên núi làm cho trời đất thông với nhau, âm dương hoà hợp, sự sống nảy sinh (Khổng Tử trả lời Tử Trương trong sách Thượng thư đại truyện). Trong cái thể yên lặng của đạo Nhân có sự sáng suốt, có sức mạnh mẽ, có sự phân định phải trái rõ rệt, mọi hoạt động của đạo Nhân đều thuận theo lòng Trời và hợp với ý người.

Lòng Nhân xuất phát tự nhiên, không miễn cưỡng, do đó, trong chữ Nhân lại bao hàm cả chữ An (安). Nhân và An quan hệ mật thiết với nhau. Người có đức Nhân là người luôn có mộ tâm hồn an bình thư thái, cho dù họ có phải bước đi giữa bao cảnh thế sự thăng trầm. Người có đức Nhân luôn thể nghiệm cuộc sống của họ trong trạng thái an nhiên tự tại, mọi công việc họ làm đều hợp với lẽ đạo của trời đất và làm vui thoả lòng người. Người có nhân, tự mình có trực giác sáng suốt, ở trong tâm thì an lặng, mà ứng ra bên ngoài thì việc gì cũng thích hợp với thiên lý và công thiện, cho nên tâm trí luôn an vui. Thật vậy, bậc nhân giả đầy những tình cảm chân thực, luôn luôn hiếu đế và trung. Trung (忠) là hết lòng thành khẩn, tận tâm tận tuỵ với đề thiện. Thứ (恕) là có lòng thương người như chính mình (Tận kỷ viết Trung, như kỷ viết Thứ) (Lý Minh Tuấn. Trung Dung thuyết minh, tr. 93, 2001).

4. Chữ Nhân trong đời sốg tu trì
Đức Nhân là cái gốc lớn của sự sinh hoá trong trời đất. Xã hội nhân loại nhờ đó mà đứng vững. Vạn vật nhờ đó mà sinh tồn. Quốc gia nhờ đó mà tồn tại. Lễ nghĩa của con người nhờ đó mà phát sinh. Đức Nhân là chuẩn mực đạo lý của con người. Chính vì vậy: “Quân tử vô trung thực chi gian vi nhân; tháo thứ tất ư thị; điên bái tất ư thị” (Người quân tử trong bữa ăn cũng không trái đạo Nhân; vội vàng cũng phải theo Nhân; hoạn nạn cũng phải theo Nhân) (Luân ngữ, Lý Nhân, 6). Nhân là cái đích tu dưỡng của Nho học.

Muốn trở nên một hiền nhân quân tử, con người thời xưa đã phải nỗ lực suốt cả một đời để canh tân cuộc sống của họ. Con đường chúng ta đi hôm nay cũng đầy chông gai hiểm trở, nhưng Thiên Chúa luôn ở phía trước và ở ngay bên cạnh chúng ta. Chính Thiên Chúa đã chọn gọi và dẫn đưa chúng ta tiến tới đời sống tu trì, theo mỗi linh đạo riêng, phù hợp với thiên hướng của mỗi người. Người tu sĩ là người sống trọn cuộc đời nhân gian của mình trong kế hoạch cứu độ của Thiên Chúa. Do vậy, cuộc sống tu trì cũng thật gần gũi với đức Nhân của người quân tử thời xưa.

Sống theo lòng Nhân trong đời tu cũng chính là lời đáp trả chân thành nhất của mỗi người đối với lời mờ gọi cao cả và yêu thương của Thiên Chúa. Lòng Nhân tạo nghị lực cho chúng ta có thể đứng vững trước những sóng gió của đời tu khi chúng ta còn đang bước đi trên con đường dài trong cuộc lữ hành trần gian. Lòng Nhân luôn luôn thôi thúc chúng ta can đam xác tín như lời thánh Phao-lô: “Tôi đã trở nên tất cả cho mọi người” (1Cr 9,22) để phục vụ ơn cứu độ của Thiên Chúa trong cuộc sống hôm nay.

Vincent Lượng 

Xem thêm…

MINH HOẠ
. , ; ? ! : … “” ()

Bạn mến! Cuộc đời bạn vô cùng tinh vi, phức tạp, kỳ diệu và đáng yêu! Cuộc đời ấy đong đầy bộ óc thông minh của bạn muôn vàn tri thức về các lãnh vực khoa học tự nhiên, xã hội và nhân văn. Cuộc đời ấy trao tặng cho trái tim bạn biết bao cảm xúc nhiệm lạ. Tất cả những tri thức, suy tư, cảm xúc, nỗi niềm, ưu tư, dự tính, v.v., luôn dâng trào trong tâm trí và trái tim bạn, lại thôi thúc bạn mở lòng ra với thế giới bên ngoài và với tha nhân.

Bạn mong muốn bày tỏ chính mình với tha nhân để góp mặt với cộng đồng nhân loại, để tìm kiếm một niềm cảm thông và chia sẻ chân tình ư? Bạn sẽ cần đến chúng tôi, những dấu câu, những phần tử nhỏ bé nhất trong cuộc đời đa diện và kỳ diệu của bạn. Chúng tôi vẫn hiện diện thật tinh tế trong từng nhịp sống của bạn, để thấu cảm tất cả những suy tư, tri thức và xúc cảm của bạn. Chúng tôi sẽ giúp bạn diễn tả một cách trung thực tất cả những ý tưởng kỳ diệu của bạn trên những trang sách của cuộc đời.

DẤU CHẤM - SỰ KẾT THÚC HOÀN HẢO
Tôi đến với bạn khi nhận thấy bạn đã diễn đạt hoàn tất ý tưởng của mình với ý nghĩa trọn vẹn (Dấu chấm hoàn tất một câu văn đã đầy đủ ý nghĩa). Tôi sẽ thực hiện những điểm kết thúc hoàn hảo, để bạn được mãn nguyện với những ý tưởng bạn đã chuyển trao cho người khác. Như thế, tôi làm cho cuộc sống của bạn mỗi ngày được vuông tròn, mỹ mãn. Nhờ đó, bạn thể hiện niềm xác tín vào chính mình khi bạn kết thúc một ý kiến, một quyết định, một kết luận vững chắc, để người đọc có thể tin tưởng vào ngôn từ của bạn (Dấu chấm xác định một ý tưởng chắc chắn). Để khẳng định chính mình, bạn hãy cùng tôi suy nghĩ thật kỹ lưỡng, lập luận thật vững vàng, với những cơ sở khoa học và thực tiễn khách quan nhé.

Đối diện với những ai đã quá nhạy bén với những suy nghĩ riêng tư nhất của bạn, ngôn từ của bạn sẽ trở nên thật đơn sơ, vắn gọn, như một điều bí mật mơ hồ với những người xa lạ, nhưng lại là những thông tin thật quan trọng và tinh tế với những người thân quen của bạn. Bạn có thể diễn tả được điều đó nếu bạn nhớ đến tôi.
(Dấu chấm đôi khi chỉ đứng sau một từ để nhấn mạnh một thông tin quan trọng giả thiết người đọc có thể nhận biết. Vd: Em đến. Niềm vui. Hạnh phúc. [Em đến bên anh. Em chính là niềm vui và hạnh phúc đời anh.])

Khi bắt tay vào một công việc hoặc một kế hoạch của cuộc sống, bạn mong ước tất cả được hoàn tất mĩ mãn. Vì thế, bạn phải chuẩn bị kỹ lưỡng từng đường đi nước bước của công việc, những sự cố có thể xảy ra trong thời gian tiến hành, những hậu quả phát sinh bên cạnh những thành quả tốt đẹp, v.v.. Bạn thật chu đáo và có trách nhiệm cao trong cuộc sống. Tôi thực sự tán dương bạn và sẵn sàng chia sẻ những quyết tâm cao đẹp của bạn. Tôi sẽ hăng hái đồng hành để động viên tinh thần bạn luôn luôn năng động, giúp bạn hoàn thành những dự tính tốt đẹp của bạn. Chúng ta sẽ cùng nhau “về đích” với sự thành công cao nhất và hữu ích nhất cho bạn và cho đời.

Bạn biết không, cuộc sống vốn có muôn vàn sắc thái khác nhau. Những niềm vui của bạn đan xen những nỗi buồn; những ước mơ và hy vọng hoà quyện vào những ưu tư và phiền muộn. Tôi sẽ cùng với bạn từng bước kết thúc những nỗi niềm u buồn, đồng thời từng bước xây dựng những niềm vui và hạnh phúc mới cho bạn và cho đời. Cứ thế, tôi sẽ đồng hành với bạn trong suốt những chặng đường thăng trầm nhưng thật hào hùng của lịch sử đời bạn. Đến cuối cuộc đời, tôi cũng sẽ cùng với bạn vẫy tay giã từ cuộc đời này trong lời từ biệt bình an.
(Dấu chấm cũnng được xem là biểu tượng diễn tả điểm kết thúc cuộc đời một con người như là lời chào bình an cuối cùng, để họ giã biệt trần thế với “một ấn tượng” tuyệt vời nhất.)

DẤU PHẨY VÀ DẤU CHẤM PHẨY - CUỘC SỐNG TRẬT TỰ, HÀI HOÀ
Hai anh em chúng tôi là những trợ thủ rất nhiệt tình và năng động trong việc diễn đạt tư tưởng của bạn đó. Chúng tôi hay xen vào giữa câu truyện của bạn, không phải vì tính khí bốc đồng hay muốn làm tài khôn đâu nhé. Chúng tôi thực lòng muốn giúp cho bạn phân tách những thành tố cấu tạo nên ý tưởng của bạn, khiến cho ý tưởng ấy được minh bạch, sắc bén và thuyết phục đối với người đọc.
(Dấu chấm phẩy và dấu phẩy đặt ở giữa câu để tách biệt các thành phần khác nhau trong câu, để phân biệt giữa thành phần chính với thành phần phụ, thành phần xen vào của câu.)

Anh chấm phẩy dày dạn kinh nghiệm sống hơn tôi.
(Dấu chấm phẩy dùng để tách những thành phần khác nhau trong câu phức tạp; còn dấu phẩy dùng cho những câu đơn giản hơn.)
Anh ấy sẽ giúp bạn phân tích cặn kẽ những ý nghĩa làm nên cuộc đời và con người bạn. Anh sẽ có mặt trong những vấn đề phức tạp và khó khăn nhất của bạn, để giúp bạn sắp xếp một cách hợp lý những ý tưởng phong phú và sâu sắc của bạn. Còn tôi, một phết nhỏ xen giữa cuộc đời, sẽ đảm nhận những phần việc nhỏ hơn. Có anh và tôi, bạn sẽ tự mình điều phối những sắc màu khác nhau trong cuộc đời của bạn, để chúng liên kết nên một bức tranh thật hài hoà, tinh tế và độc đáo.

À, anh em chúng tôi còn giúp bạn cư xử khéo léo và tế nhị với mọi người và mọi sự vật có liên đới với cuộc đời của bạn đấy. Khi nhớ đến chúng tôi, bạn sẽ mỉm cười mãn nguyện vì bạn nhận thấy: Trời đất, con người, vạn vật, đều có một vị trí công bằng trong cuộc đời của bạn.
(Dấu chấm phẩy và dấu chấm phẩy dùng để liệt kê những thành tố tương đồng và độc lập trong câu.)
Anh em chúng tôi sẽ sát cánh bên bạn để chúng ta cùng hoà nhịp với cuộc sống trong một sự đồng điệu tài tình.

DẤU CHẤM HỎI - MỜI GỌI KHÁM PHÁ CUỘC SỐNG
Bạn luôn có những nỗi băn khoăn, thao thức, thắc mắc, nghi hoặc trong cuộc sống ư? Bình thường thôi, vì cuộc sống là một mầu nhiệm vô cùng đối với con người mà. Tôi sẽ khơi dậy tính hiếu kỳ nơi bạn, giúp bạn không ngừng đặt ra những vấn nạn, để bạn bước ra khỏi giới hạn chật chội của chính mình, mà vươn ra thế giới, vươn tới vũ trụ mênh mông đang bao bọc xung quanh bạn. Những câu hỏi được gợi lên cùng với sự hiện diện của tôi sẽ thôi thúc bạn không ngừng dấn thân vào cuộc đời để khám phá, để sáng tạo, để thăng tiến và hoàn thiện chính bạn (Câu hỏi gợi lên sự hiếu kỳ, nhu cầu khám phá cuộc sống vốn huyền nhiệm vô cùng.). Whao! Một hoài bão thật vĩ đại và cao đẹp đấy!

Cuộc sống là một dòng chảy không ngừng nghỉ, khiến cho bạn luôn luôn phải ngạc nhiên và thán phục. Do đấy, tôi vẫn luôn cận kề với bạn, kiểm chứng những thực tại đã qua và đang đến, để có thể xác minh tính hợp thời của vốn tri thức bạn tích luỹ được, để không bao giờ bạn bị trói buộc trong quan niệm sống lạc hậu và bảo thủ một cách vô lý (Vd: Thật vậy sao?). Có thế, tầm nhìn của bạn luôn luôn được mở rộng để hướng tới những chân trời mới của cuộc đời.
Tôi cũng mở đường cho bạn đến với những cõi rất riêng của nhân tình thế thái, để bạn thấu hiểu, cảm thông, chia sẻ, chữa lành những vết thương sâu kín của đời nhân thế; vì những vết thương ấy phần nào cũng hằn lên những đau xót trong chính trái tim bạn (Câu hỏi biểu lộ sự quan tâm đến nhân tình thế thái.).

Đôi khi, để thi vị hoá cảm xúc của bạn, tôi sẽ thay thế cho lời khẳng định hoặc phủ định đơn thuần của bạn, để bạn không phải dùng mãi những trạng ngữ “có” hoặc “không” một cách máy móc và nhàm chán. Khi ấy, bạn sẽ thấy ngôn ngữ của bạn có sức hấp dẫn biết bao!
(Vd: [Anh có thấy chìa khoá tôi để đâu không?] – Anh này hỏi lạ, thế trong tay anh đang cầm cái gì đấy?)
(Vd: Chẳng lẽ tôi chịu bó tay trước thách đố quan trọng này sao? / Mày dám nói những lời xách mé như thế với bố mày hả? / Hắn đã nói rõ hết rồi; mụ ấy còn mè nheo gì nữa?)

DẤU CHẤM THAN - KHƠI NGUỒN CẢM XÚC
Có lẽ tôi đã được sinh ra trong một cuộc tình duyên tuyệt mỹ nhất, nên tôi cưu mang trong mình muôn vàn xúc cảm tinh tế của nhân loại. Bạn đang vui sướng tột đỉnh ư? Đang cháy bỏng yêu thương ư? Đang bừng bừng giận dữ ư? Đang đau đớn thảm khốc ư? Đang hốt hoảng kinh hoàng ư? Bạn cứ đến với tôi, cùng tôi bộc lộ hết, đừng giấu giếm chi cả, để niềm vui của bạn được nên trọn với những tiếng cười bật tung và tiếng reo vui vỡ oà, để nỗi sầu của bạn được vơi bớt trong tiếng khóc nức nở và tiếng than thấu tận cao xanh. Với tôi, bạn không cần tìm kiếm những ngôn từ hoa mỹ dài dòng, chỉ cần những âm thanh chân thật nhất với cảm xúc hiện tại là bạn có thể làm thăng hoa những cảm xúc đang dâng trào mãnh liệt trong bạn đó (Vd: Quá đã! / Whaoo! / Hm! / Trời! / Than ôi! / Nguy rồi!). Cuộc đời bạn cần có những lúc cuồn cuộn dậy sóng như thế để bạn được lớn lên, vững chãi, dạn dày.

Khi bạn dám bộc lộ những cảm xúc chân thật của mình đúng lúc, đúng hoàn cảnh, đúng với đối tượng cảm nhận, sẽ có một ai đó lắng nghe bạn, đồng cảm với bạn, và sẵn sàng tiến đến đồng hành với bạn trên đường đời vạn nẻo. Bạn sẽ chẳng còn thấy cô đơn lạc lõng giữa dòng đời xuôi ngược. Về phần mình, bạn cũng sẽ không để cho những người sống xung quanh bạn phải uất nghẹn kìm nén những cảm xúc riêng tư của họ trong nỗi cô đơn não nề nhất, phải không bạn? Bạn hãy cùng tôi cất lên những lời an ủi, khích lệ, cổ vũ đầy chí khí, để phá tan những xiềng xích vô hình của mặc cảm, tự ti, sợ hãi đang trói buộc những con người cô đơn ấy, để họ can đảm hơn, mạnh mẽ hơn, mà sống hết mình với cuộc đời (Vd: Cố lên! / Đừng sợ! / Hãy đứng dậy và tiến lên!).
Có tôi cộng tác, ngôn ngữ của bạn sẽ mạnh hơn, sắc hơn, tuyệt hơn, thật hơn. Với tôi, bạn sẽ phát huy được tối đa chiều sâu nội lực của ngôn ngữ. Như thế, ngôn ngữ của bạn cùng với tôi không chỉ vọng đến tai, ghi vào trí não, mà còn chạm đến cả tâm hồn của người đọc đấy.

DẤU CHẤM LỬNG - NHỮNG ĐIỀU CHƯA NÓI HẾT
Cuộc sống của chúng ta ngày càng thêm bận rộn, vội vã, quay cuồng, mà quĩ thời gian của chúng ta chỉ có giới hạn nhất định (24 giờ cho một ngày). Vậy nên, chắc hẳn cuộc sống của bạn có lúc đã bị rối tung, bừa bộn, choáng ngợp? Không sao, bạn đừng lo, tôi sẽ đến để giúp bạn sắp xếp lại cuộc sống và tận dụng thời gian của bạn một cách có hiệu quả nhất, để bạn tập trung tối đa vào những vấn đề quan trọng trong đời bạn. Còn những «chuyện nhỏ», bạn đừng quan tâm nhiều, cứ để tôi liệu cách thay thế, miễn làm sao mọi người có thể hiểu được suy nghĩ và tâm tư của bạn là tôi an tâm rồi.
(Dấu chấm lửng thay thế cho những thành phần không cần thiết [đã được tĩnh lược hay hiểu ngầm] trong câu.)

Bước dài theo những năm tháng thăng trầm, những chặng đường quanh co và thác ghềnh khúc khuỷu của cuộc sống, con người từng trải của bạn càng thêm tinh tế, phức tạp, và bí nhiệm nữa. Lịch sử cuộc đời đã tạo nên một cõi rất riêng trong chiều sâu nội tâm của bạn. Lúc ấy, bạn cần cất giữ trong cung thánh lòng bạn một điều bí nhiệm nào đó của bạn, cho bạn, hoặc của một ai đó rất quan trọng trong đời bạn, để điều bí nhiệm đó sẽ sống cùng bạn, nuôi dưỡng bạn và sẽ chết với một mình bạn mà thôi. Do vậy, những câu văn của bạn có lúc sẽ trở nên lấp lửng, kín đáo, ý nhị... để ai muốn hiểu sao thì hiểu. Tôi sẽ che lấp những chỗ lấp lửng ấy, để câu văn của bạn càng trở nên huyền bí như bạn muốn (Câu nói bỏ lửng với dấu chấm lửng thể hiện sự bí mật, tâm trạng riêng tư.). Nếu ai đó hiểu đúng ý bạn, họ sẽ là người tâm đắc nhất (cũng có thể là người «nguy hiểm nhất») của bạn đó.

Sẽ có một lần nào đó trong đời, tâm hồn bạn vô cùng xao xuyến (vì một tình yêu chẳng hạn) (Vd: Anh đã… yêu… em.), áy náy (vì một lỗi lầm đáng tiếc) (Vd: Con đã lỗi phạm đến cha mẹ. Con không đáng…), ngại ngần (vì chưa dự đoán được sự đáp trả của người đối diện) (Vd: Tôi nghĩ như thế, chẳng hay…), v.v., bạn không thể diễn đạt hết một câu trọn vẹn... Tôi hiểu ý bạn rồi, tôi sẽ vận dụng hết khả năng truyền đạt thông tin của mình để «nói hộ lời trái tim bạn muốn nói». Vậy cũng hay, biết đâu sự ngại ngùng lại làm cho «người ta» trở nên duyên dáng, đáng yêu và hấp dẫn hơn thì sao?
À, tôi suýt quên một nhiệm vụ khá quan trọng đối với bạn: Khi bạn muốn thông báo cho người khác một sự kiện bất ngờ, bạn nhớ gọi tôi đến, tôi sẽ làm cho sự bất ngờ của bạn được gia tăng một cách «có nghệ thuật» đấy (Vd: Anh muốn cầu hôn với… em gái của em!)

DẤU HAI CHẤM - PHONG CÁCH LÀM VIỆC KHOA HỌC
Tôi có một lối sống rất quân bình (như là ký hiệu mô tả về tôi vậy), không quá náo nhiệt, không quá lặng thầm, luôn minh bạch trong mọi vấn đề, yêu thích những ngôn từ có tính khoa học thực nghiệm. Vì vậy, hình như tôi hơi khó tính khi tham gia vào công việc của bạn đó?
Bạn hãy gọi tôi đến để khởi đầu một cuộc giới thiệu, một lời thuyết minh, giải thích về những con người, sự vật, hoặc vấn đề bạn đang quan tâm.
(Dấu hai chấm khởi đầu cho một phần giới thiệu, thuyết minh, giải thích, hoặc trích dẫn trực tiếp.)

Tuy nhiên, trước khi chúng ta cùng nhau «hành động», bạn phải trang bị đầy đủ những cứ liệu khoa học và thực tiễn cần thiết, để ngôn từ của bạn không trình bày những chuyện tầm phào, trống rỗng, vô lý, thiếu cơ sở lập luận, không có lập trường dứt khoát. Hẳn bạn vẫn nhớ câu: «Bút sa gà chết»? Đúng đấy, đôi khi chỉ cần một sai sót nhỏ trong ngôn từ cũng đủ để phá hỏng cả một việc lớn. Lúc ấy, chúng ta sẽ hối tiếc biết bao về những sai lầm do bất cẩn trong cuộc sống. Bạn là người có phẩm giá cao trọng, nên ngôn từ của bạn cũng phải chính xác, hợp lý, hợp tình, có trách nhiệm, thanh cao và trong sáng, như chính nhân phẩm của bạn vậy.
Thế nên, tôi buộc lòng phải nghiêm khắc với bạn; vì tôi có trách nhiệm xây dựng và bảo vệ uy tín của bạn trước người khác. Bạn có thể sống thiếu thốn vật chất, quyền lực, danh vọng, nhưng bạn sẽ rất khổ sở nếu bạn đánh mất niềm tin từ chính mình và từ người khác. Dù thế nào, bạn cũng cứ yên tâm; có tôi đây, hơi khắt khe, nhưng cũng biết thông cảm và rất kiên nhẫn với những nỗ lực của bạn; vì tôi đã quyết tâm phục vụ bạn cho đến cùng. Tôi sẽ giúp bạn luôn sống cẩn trọng và trung thực, dù cho cuộc sống xung quanh chúng ta ngày nay vẫn còn nhiều cảnh tượng chụp giựt và dối lừa.

DẤU NGOẶC KÉP - TÔN TRỌNG SỰ THẬT
Tôi là cộng tác viên đắc lực của «anh hai chấm». Vậy nên, nguyên tắc đầu tiên định hướng cho lối sống và công việc của chúng tôi vẫn là: «Phản ánh đúng sự thật». Tôi luôn tôn trọng sự thật, vì sự thật xây dựng niềm tin nuôi dưỡng con người (Dấu ngoặc kép dùng để đóng khung câu trích dẫn trực tiếp.). Tuy nhiên, tôi cũng cảm thấy «ái ngại» trước những sự thật phũ phàng, sự thật làm cho con người đau đớn. Khi phải đối diện với những sự thật khủng khiếp nhất (tai hoạ bất ngờ, biệt ly, sự chết, v.v.), con người vẫn cảm thấy bất lực, sợ hãi, đau khổ và muốn né tránh. Tuy nhiên, họ chỉ có thể tạm thời né tránh sự thật nghiệt ngã ấy thôi, không thể né tránh mãi được. Bạn biết đấy, có những sự thật làm cho con người được sống viên mãn. Cũng có những sự thật giết chết người ta (Trong trường hợp này, chắc tôi phải «rút lui lặng lẽ» để cho sự thật ấy được «chìm vào quên lãng» thì tốt hơn). Với một suy nghĩ lạc quan, tôi vẫn thấy khi sống thật với chính mình và với đời, mình sẽ sống tự do, liêm chính và không bao giờ hổ thẹn với lương tâm ngay chính của mình.

Khi ngẫu hứng, bạn cũng muốn phát huy trí thông minh hóm hỉnh và thú «chơi chữ» của bạn, để tạo nên những sắc thái mới cho cuộc sống, làm cho cuộc sống sinh động lên? Bạn muốn gửi những lời tán thưởng, chọc ghẹo, thậm chí là khiêu khích, châm biếm thật dễ thương, đến với những người thân để tạo niềm vui, sự ngạc nhiên và «sự thức tỉnh» cho họ? Bạn cứ gói ghém tất cả những ngôn từ thông minh hài hước đó trong «đôi tay khéo léo» của tôi; tôi sẽ đem những thông điệp này đến «khuấy động» cuộc sống của những người bạn đang quan tâm, làm cho cuộc sống ấy tươi trẻ lại với «những hào khí mới.»
(Dấu ngoặc kép tạo nên những sắc thái mới lạ và độc đáo cho ý nghĩa của câu. Vd: Như thế mới gọi là “con nhà nòi” chứ.)
Và trong những cuộc hội họp trang trọng, tôi sẽ «tạo điểm nhấn» thích hợp, để tăng thêm phần «long trọng» cho ngôn từ của bạn trước những người đang hiện diện. Khi ấy, người xung quanh có thể sẽ cảm thấy bạn là người trịnh trọng, oai nghiêm, nhưng xa lạ, và thậm chí «hơi bị màu mè hoa lá cành» đấy.

DẤU NGOẶC ĐƠN - VAI DIỄN PHỤ
Tôi chỉ là kẻ đi «bên cạnh cuộc đời». Tôi chỉ diễn «vai phụ» trong sân khấu cuộc đời của bạn. Khi bạn gặp trắc trở, bối rối trong những nan vấn của cuộc sống, bạn cứ bình tĩnh, tôi sẽ lập tức xuất hiện, để cùng bạn mở ra «một hướng giải quyết khác» cho vấn nạn của bạn (Đây là «sở trường» của tôi mà).
(Dấu ngoặc đơn được dùng một cách linh động để giải thích thêm hoặc minh hoạ cho ý nghĩa của câu.)
Bạn biết không, khi tất cả «những cánh cửa chính» của cuộc đời bạn bị khép lại, bạn sẽ cần đến «những cánh cửa sổ» (là tôi đây), để cuộc đời bạn không bị chôn vùi trong bế tắc. Từ đó, bạn vẫn có thể ung dung tiến bước trong tin tưởng, lạc quan, hy vọng. Thế là tôi cũng có lý do để tự hào với vai diễn «phụ» của mình rồi đó (Kể ra thì tôi cũng quan trọng «ra phết» đấy chứ).

Giữa kho tàng tri thức vô tận của nhân loại, bạn muốn trình bày ý kiến riêng của mình một cách tế nhị, khiêm tốn và kín đáo? Tôi sẽ bày cho bạn cách diễn đạt thật khéo léo và tinh xảo (Dấu chấm phẩy và dấu chấm phẩy dùng để liệt kê những thành tố tương đồng và độc lập trong câu.), khiến cho người đọc đón nhận bạn với thái độ thật vô tư (Theo tôi, đây là «bí mật nghề nghiệp» đấy nhé!)

SẼ CÒN NỮA...
Đó là những tâm sự chân tình của «anh chị em dấu câu chúng tôi» gửi đến bạn. Chúng tôi hy vọng sẽ giúp bạn tìm thấy nhiều ý nghĩa cao đẹp trong cuộc sống. Bạn thấy đấy, những phần tử nhỏ bé nhất như chúng tôi, cũng luôn có những điều tâm huyết về quan niệm sống, thế thái nhân tình, lối sống nhân bản, v.v., để chia sẻ với bạn. Sẽ còn rất nhiều phần tử nhỏ bé khác trong cuộc đời này đang muốn ngỏ lời với bạn, để giúp bạn hoàn thiện chính mình và đi trọn hành trình cuộc đời của bạn. Mời bạn tiếp tục lắng nghe và chiêm nghiệm nhé.

Vincent Lượng 

Xem thêm…