Tô Văn Trường

Báo Tuổi trẻ ngày 21/11/2014 thông tin Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải yêu cầu có hình thức kỷ luật đối với các tổ chức, cá nhân liên quan đến việc xảy ra sự cố sạt lở đập hồ thải ở dự án bauxit vừa qua.

Lúc này, phải dùng từ “nhắn nhe” vì từ lâu rồi, các vị lão thành cách mạng, trí thức và người dân đã cảnh báo sai lầm từ chủ trương, quy mô, công nghệ kỹ thuật, chọn nhà thầu Trung Quốc và đối tượng triển khai thử nghiệm đến bài toán bất cập về kinh tế xã hội, môi trường của dự án bauxit Tây Nguyên nhưng lời nói như gió bay! Khi cỗ xe đang đi chệch hướng, không xoay lại hướng mà cứ tìm cách thúc đẩy thì… càng đẩy nó càng đi chệch hướng xa hơn mà thôi.

Nạo vét bùn thải tràn từ hồ thải quặng đuôi số 5 ở các mương thoát nước và mặt đường phía dưới chân đập - Ảnh: Gia Bảo

Nhiều người nói giá như lãnh đạo Đảng và Nhà nước biết lắng nghe… Diễn tiến của lịch sử xưa nay không hề chấp nhận hai từ “giá như …” (như có người đã từng nói: với từ “nếu” ta có thể đi khắp thế gian này !), thế nhưng ta lại vẫn thường hay gặp hai từ “ừ thì…” để khỏa lấp, để xí xóa, thay vì cho việc nhận lỗi. Vì đã biết nhận lỗi thì tất cũng sẽ biết sửa lỗi, nhưng xí xóa thì đâu phải là nhận lỗi và… đâu lại vào đó và… lần sau lại cứ thế (!?)

Bãi thải quặng

Để cung cấp bauxite cho nhà máy luyện alumina Tân Rai, nhà máy tuyển này mỗi năm phải tuyển gần 2 triệu tấn quặng. Đây là nhà máy tuyển quặng kim loại lớn nhất ở VN. Tuy quặng đuôi không có kiềm, nhưng cũng chứa các nguyên tố nặng và nguyên tố vết, nước huyền phù cũng làm ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp của người dân. Những năm 80, nước tuyển quặng thiếc ở Qùy Hợp chảy ra đồng lúa, khiến nông dân thu hoạch kém. Năm kia, cũng vỡ đập quặng thải của công ty khai thác quặng sắt ở Tuyên Quang hay Cao Bằng. Mấy tháng trước cũng vỡ đập thải quặng đuôi ở Yên Bái v.v…

Nước bãi thải mỏ Na Dương, do lượng lưu huỳnh trong đất đá thải cao đến 7% cho nên nước từ bãi thải gây ô nhiễm cao, chảy ra đến đâu thì cây cỏ ở đấy đều bị chết hết. Tác hại ảnh hưởng đến sức khỏe con người thì khỏi phải bàn v.v...

Bài học xương máu ở bãi thải quặng đuôi của mỏ Mangan Cao Bằng thập niên 60 là do thiết kế không đúng, cao quá, nước mưa ngấm, xử lý thấm không tốt nên hậu quả khủng khiếp chất thải đã trôi và vùi lấp làm thiệt mạng khoảng 100 người ở bên dưới.

Bãi thải quặng đuôi từ nhà máy tuyển rửa quặng của dự án Tân Rai được lựa chọn địa điểm và các giải pháp thiết kế ấu trĩ. Công nghệ tuyển quặng được "copy" của Trung Quốc nhưng lại không có thử nghiệm tuyển công nghệ, tiêu hao nhiều nước, phải nhờ các chuyên gia Ấn Độ hiệu chỉnh bằng sử dụng chất trợ lắng. Quy mô sản xuất của nhà máy Tân Rai mới chỉ có 600.000 tấn/năm và chưa chạy hết công suất mà đã xảy ra sự cố vượt tầm kiểm soát như vậy.

Hồ bùn đỏ

Từ sự cố vỡ đê hồ thải quặng của bauxitTân Rai càng âu lo đến nguy cơ về sự an toàn của hồ chứa bùn đỏ, các chất độc hại còn nằm ở độ cao hơn hồ tích nước để rửa quặng. Ở các nước, họ cũng tận dụng các thung lũng để làm hồ thải, đều có dựa vào thành núi, và phải xây bờ và rãnh thoát nước mưa bao quanh, phải lường trước cả khả năng sạt núi làm vỡ bờ ngăn nước mưa tràn. Tuyệt đối không cho nước mưa chảy tràn qua bãi thải. Ở các nước, người ta có thể bơm nước mưa đọng trên mặt bãi thải quay lại nhà máy để sử dụng, nhưng ở VN mưa liên tục thì có bơm quay trở lại cũng không sử dụng hết được, chưa kể điều kiện bất thường của thời tiết. .

Công nghệ thải hiện nay ở dự án bauxitTây Nguyên vẫn là ướt, chứa xút nên chiếm nhiều diện tích đất. Theo tôi biết, sau 1 năm TKV đã chứa bùn đỏ gần hết khoang đầu và đang chuẩn bị làm khoang thứ 3. Thật không thể hiểu nổi vì sao trong một số tài liệu của Tập đoàn than khoáng sản Việt Nam (TKV) và mới đây kể cả Hội Khoa học công nghệ Mỏ Việt Nam khi gửi thư đến lãnh đạo Nhà nước lại nói đây là thải khô nhiều lớp (dry-stacking)!? Ngụy biện như thế chỉ lừa được các vị lãnh đạo, chứ không thể qua mặt những người hiểu biết về chuyên môn.

Đúng ở đây phải nói là thải ướt, bùn đỏ được bơm trực tiếp từ máy rửa cuối cùng ra bãi thải. Nguyên tắc phân nhiều lô, nếu lô này đầy thì chuyển sang lô khác. Lô tiếp theo bao giờ cũng phải sẵn sàng để chứa bùn đỏ khi bãi trước đầy, để chứa nước tràn từ bãi thải đã đầy, và đề phòng đê ngăn vỡ.

Hiện nay thế giới áp dụng nhiều công nghệ dry-stacking: Bùn đỏ được ép để khử nước nhiễm kiềm trong bùn đỏ và tạo ra bùn đỏ đặc, rồi thải trải nhiều lớp trên bề mặt nghiêng, để khử nước nhiễm kiềm bằng tháo khô và bùn đỏ sẽ khô dần dưới ánh nắng mặt trời, độ cứng có thể đạt tới 72 %. Áp dụng công nghệ này, tiết kiệm diện tích tới 2,5 lần so với thải ướt thông thường, nhưng chi phí lại cao hơn 30 %. Dự án bauxitTây Nguyên có thể ép bùn đỏ trước khi thải, hoặc sử dụng công nghệ Hyper-Baric (HI-BAR) để đạt độ cứng tới 75-77 %. Công nghệ Hi-Bar được coi là công nghệ xử lý bùn đỏ tốt nhất hiện nay. Sản phẩm của công nghệ này là bùn đỏ có thể được vận chuyển dễ dàng (vì độ ẩm của bùn đỏ này chỉ khoảng 23 %, còn bùn đỏ có độ ẩm trên 28 % vận chuyển khó khăn vì nó mang tính giáp tuyến, dưới tác động cơ học nó chuyển sang thể ướt xệt), có thể lưu giữ lâu dài và dễ chế biến cho tái sử dụng. Tốt nhất xây dựng các nhà máy chế biến ở bờ biển, bùn đỏ được thải ra trên bãi hoặc đầm phá để cho nước biển trung hòa pH, kiềm không thấm vào nước ngầm được.

Màng chống thấm

Xin lưu ý, thải ướt, không chỉ làm gia tăng độ rủi ro khi chờ tuần hoàn mà còn làm gia tăng áp lực thủy tĩnh của hồ chứa. Bãi thải bùn đỏ ở Tân Rai và Nhân Cơ có lắp đặt hệ thống ống bê tông, có các lỗ trên thành ống. Nguyên tắc cơ bản: Các ống này nằm trên các lớp sét (dày tới 600 mm) chống thấm ở đáy và lớp cát dày, rồi phủ cát lên. Nước thấm đáy nhiễm kiềm chẩy qua các lỗ ống qua trọng lực để tới chỗ thu gom, rồi được bơm trở lại nhà máy để giữ cho áp lực thủy tĩnh lên lớp chống thấm đáy, như thế giảm được tiềm năng thấm vào mạch nước ngầm. Vấn đề ở đây là sau thời gian các lỗ này bị bịt kín lại, phải xử lý như thế nào? Cần phải xem lại hệ thống quan trắc để kiểm tra nguồn nước ở thượng nguồn, hạ nguồn gần bãi thải, các hoạt động có đạt yêu cầu không?

Màng (tấm) chống thấm được sử dụng rộng rãi để lót đáy và thành vành. Cho tới nay chủ yếu màng địa kỹ thuật được dùng là màng lót chống thấm kênh dẫn nước, lót ao hồ. Một trong những áp dụng nhiều nhất hiện nay là để chống thấm các bãi rác độc hại, rác thải của thành phố, rác thải cômg nghiệp, nước rửa rác thải. Từ cuối thế kỷ qua người ta cũng sử dụng để chống thấm chất thải phóng xạ. Cũng có chuyên gia khuyên không nên dùng màng này đối với môi trường kiềm hoặc chỉ sử dụng trong thời gian ngắn. Các kết quả nghiên cứu cho thấy màng này chỉ thích hợp chống thấm có hóa chất trong thời gian ngắn, chỉ trong vòng 50 năm, kinh nghiệm chống thấm bãi thải khoáng sản chưa có nhiều.

Nếu thời gian tương tác của môi trường kiềm với màng địa kỹ thuật kéo dài, thì màng này có thể bị phá hủy do bị ăn mòn hóa học, sức chịu kéo của màng chỉ còn 60 % sau một năm tương tác với NaOH.

Liên quan đến tấm lót đáy hồ bùn đỏ ở Tân Rai được sử dụng là màng HDPE có độ đề kháng hóa chất tốt, nhưng tính uốn lượn kém và bị nứt nếu chịu áp lực môi trường và nhiệt. Các màng phải được hàn ngấu với nhau tốt, nếu không nước nhiễm kiềm sẽ thấm qua chố kết nối này. Ngoài ra, khi lót màng, nếu không cẩn thận thì dễ gấp nếp, đây cũng là chỗ yếu của màng.

Điều tra gần đây của các nhà khoa học ở Úc cho thấy qua nhiều thập kỷ, kiềm trong pha lỏng của bùn đỏ đã phản ứng với đất sét, sodium-aluminium-hydrosilicate và zeolite trong một cơ chế phản ứng phức hợp. Phản ứng này tương tự như phản ứng của khoáng sản sét trong dung dịch Bayer, nhưng chậm hơn rất nhiều. Thay đổi này làm tăng tức thì tính thấm nước của lớp đáy bằng đất sét, tạo ra sự rủi ro là làm ô nhiễm hệ thống nước ngầm sau nhiều thập kỷ đã xảy ra ở một nhà máy của Alcoa ở Tây Australia.

Sau sự cố, Hungary yêu cầu áp dụng công nghệ dry-stacking, tái sử dụng bùn đỏ, tập huấn cho dân cư trong vùng phản ứng với sự cố xảy ra, cho dân biết tác hại kiềm nồng độ cao và cách xử lý khi bị nhiễm kiềm.

Trên thế giới mới tái sử dụng khoảng 5% lượng bùn đỏ, chủ yếu để làm vật liệu xây dựng. Các nước đã nghiên cứu thành công tái sử dụng bùn đỏ vào nhiều mục đích nhưng không thể triển khai ở qui mô công nghiệp vì giá thành quá cao. Ngay đến làm gạch, vật liệu làm đường cũng không dễ tiêu thụ, vì người dân ám ảnh đây là chất thải có kiềm, có phóng xạ. Vì thế EU ban hành qui định sử dụng bùn đỏ làm vật liệu xây dựng rất nghiêm ngặt.

Thay cho lời kết

Đối với dự án bauxit Tây Nguyên, kỷ luật đối với các tổ chức, cá nhân liên quan đến việc xảy ra sự cố sạt lở đập hồ thải vừa qua là đúng. Nhưng nếu sai đâu sửa đấy thì chỉ “tiền mất, tật mang”. Khi cỗ xe đang đi chệch hướng, không xoay lại hướng mà cứ tìm cách thúc đẩy thì… càng đẩy nó càng đi chệch hướng xa hơn mà thôi.

T.V.T.

Tác giả gửi BVN

Theo Boxitvn

Xem thêm…

Bùn đỏ tràn bờ ở Tân Ray. Điều đáng lo sợ đã xảy đến.

 
KHAI KHOÁNG Ở TÂY NGUYÊN- NGUY CƠ CHO CẢ DÂN TỘC. 

 Theo FB Đoàn Nam Sinh 

Bùn đỏ tràn ra ngoài và đập bị vỡ sau mưa lớn - ảnh Tuổi trẻ

Rất nhiều ý kiến khẳng định Tây nguyên là nóc nhà của Đông nam Á, có vị trí chiến lược quan trọng…, thiết tưởng cũng cần phải nêu rõ ra những chi tiết cụ thể góp phần cấu thành những nhận định nói trên. Tuy nhiên, người viết cũng chỉ nêu được những hiểu biết còn sơ giản- những mong quý vị độc giả, những nhà nghiên cứu chuyên sâu trong và ngoài đất nước bổ sung thêm.
Tục ngữ Việt Nam có câu “con không cha như nhà không nóc”, hiểu theo cách này- Tây nguyên chính là điểm tiếp thông giữa trời và đất của khu vực. Đỉnh Ngọk Linh không cao hơn Fansipan ở cực Bắc, nhưng rễ núi gân đồi từ nó lan tỏa ra một vùng rộng lớn hơn: Rừng Tây nguyên, kể cả một phần Trường sơn Bắc, chính là cái phễu hứng và rót nước mưa vào các tầng nước ngầm từ bắc miền Trung cho đến đông Nam bộ.
Bất kỳ sự kiện thời tiết khí hậu nào trong khu vực, bão tố dù ngoài khơi xa biển Đông hay bên kia biển Tây, gió mùa Đông bắc rồi Tây nam, gió Lào mang khí hậu đại lục,…đều ảnh hưởng tới Tây nguyên trước tiên- Tây nguyên chính là cái phong vũ biểu tự nhiên, khổng lồ cho toàn khu vực. Nội dung ấy đã hàm chứa trong hai câu thơ: “…Đầu đỡ vòm trời chân xoài biển cả, vai vắt khăn mây dãi lụa mềm.”(Thu Bồn).
Cũng có thể hiểu rằng đây chính là nguồn cội của nhiều tộc người, nhiều nền văn hóa và văn minh tại ĐNÁ. Điều ấy hiển nhiên, vì không ở đâu trên thế giới này có được những nhạc cụ cổ xưa ít nhất có hơn 5.000 năm tuổi như trống đá, khánh đá, đàn đá, tù và đá,…như ở Tây nguyên. Thế giới cũng đã ngưỡng vọng đến một “truyền nhân” của chúng là không gian văn hóa cồng chiêng có một không hai ở Tây nguyên, và Tây nguyên như thể là vốn cổ quý hiếm của toàn nhân loại.
Qua các di vật khai quật được, các nhà Khảo cổ học nhân văn cũng phải khẳng định rằng đã có một thời đoạn từ 2.000 đến 20.000 năm trước loài người đã từng tập trung sinh tụ ở Tây nguyên với mật độ rất cao, sau đó lại lan tỏa xuống các vùng đồng bằng vừa phơi ra sau thời kỳ biển tiến. Những nội dung đó cũng bàng bạc trong kho tàng hàng trăm bộ sử thi, mà in ấn ra cũng tốn hàng chục tấn giấy.
Một bằng chứng hùng hồn là cả miền đồng nghiêng Bắc Việt Nam đều nói tiếng Kinh bằng âm vị Tây nguyên. Người trong cả nước khi cần diễn xướng mọi lời ca đều phải phát theo âm vị của họ.
Đã có nóc thì ắt phải có mái nhà, một số người cũng nói rừng Tây nguyên là mái nhà ĐNÁ. Cái nóc nhà hai mái này thật kỳ diệu, chúng nguyên là một khu dự trữ sinh quyển khổng lồ- tiếp nhận và gìn giữ những gen, những dòng gen động thực vật, vi sinh vật,…, vừa di chuyển vừa tiến hóa, thích nghi mà giới Sinh học gọi là diễn thế- từ đời nọ đến đời kia qua hàng chục triệu năm, từ Hymalaya xuống, từ phía Tây sang, từ các đảo (dẫu đã chìm mất từ ngàn xưa do sụt lún) ngoài biển Đông tiến vào,…
Nhờ đó mà ta còn nghe đến những loài quý hiếm của cả thế giới như Tê giác ở Lộc Bắc, Hồng hạc kéo về quây tổ ở Yok Đôn,…hay những hóa thạch sống như Thủy tùng ở Dak Lak, Thông hai lá dẹt ở quần sơn Lang Biang,…kể cả những Con Người ở đây- vừa có những điểm tương đồng văn hóa với nhiều sắc dân châu Phi, châu Đại dương, kể cả châu Mỹ,…nhưng vừa có những đặc điểm cổ xưa mà ngày nay không còn tìm thấy ở bất cứ nơi nào.
Nhưng mái nhà ấy đặt trên những chiếc cột nào và nền móng của các trụ cột ấy là gì ? Trước nhất, các nhà địa chất trên thế giới đều thống nhất Tây nguyên là những khối nâng, như khối nâng Kontum và là những địa khối “khó hiểu” cả về quá trình thành tạo.
Ngay cả câu hỏi vì sao Bau xit lại có và trữ lượng khá lớn ở Tây nguyên cũng còn nhiều giả thuyết, mà có nhiều nhà khoa học vận dụng cả lý thuyết hiện đại về kiến tạo mảng, về sự va chạm giữa các lục địa trôi dạt,…cũng lúng túng. Có phải chúng đi lên bề mặt Tây nguyên theo các ống của lò mác-ma từ tầng SiAl dưới xa lớp thạch quyển mỏng manh này không, thì vẫn chưa có câu trả lời chắc chắn.
Nên những con số điều tra về trữ lượng vừa được vị Bộ trưởng Công thương nói ra vẻ xác quyết trước “Hội Nghị gật” là hết sức bịa đặt, mỵ dân, và …đeo kính cực râm cho các vị trong các “bao lãnh đạn” vốn mù mờ về địa chất.
Còn những trụ cột chính là cây rừng, đất rừng, con chim con thú ở rừng, con suối, con sông và cả những con người. Chỉ những người con của mái nhà đó mới ra sức giữ rừng để cùng tồn tại và phát triển với rừng. Nguồn nuôi sống của họ là rừng. Tách họ ra khỏi rừng hay triệt phá rừng là đã giết chết họ nhiều phần, nhất là tri thức bản địa và đời sống văn hóa, tâm linh.
Những tộc người trên Tây nguyên không xa lạ gì người Tàu, họ gọi là người Lô và
cả người Ấn- gọi là người Chà. Nhưng quá trình Hán hóa và Ấn hóa đã không để lại một dấu vết nào lên nền văn minh của họ, đó là điều “kỳ lạ” mà tất cả các nhà truyền giáo, các nhà dân tộc học đều đã nhận ra- độc đáo nhất bán đảo Ấn-Trung / Đông Dương (Indochine) này. Lý giải duy nhất đúng là vì họ đã sẵn có một nền văn minh vật chất riêng và khác, song rất sâu bền. Họ cũng đã có một vũ trụ quan riêng, một thế giới tâm linh riêng và dường như có cả triết lý sống rất riêng.
Ví dụ như người Jray/Giarai có cả ba vua Nước-Lửa-Gió mà không thể tìm thấy ở bất kỳ tộc người nào. Nó lại đúng với Tam tài Đồ hội: Thiên-Địa-Nhân/Trời-Đất-Người. Trời gồm có Nhật-Nguyệt-Tinh/ Trời-Trăng-Sao. Đất có Thủy-Hỏa-Phong/Nước-Lửa-Gió. Người có Tinh-Khí-Thần… Thế mà ngày nay, người Jray nói: sao các ông chỉ học Phong-Thủy ? phải học Lửa chứ, Lửa mới thay đổi được Gió và Nước (các yếu tố tự nhiên) (?!) Có sách vở PhongThuỷ/Feng Shui nào của Ta, Tàu hay Tây dạy điều đó không ?
Trước viễn cảnh một hai thế hệ nữa dân tộc này phải sống với biển dâng, Tây nguyên và vùng rìa của nó chính là điểm sinh tụ sau cùng của gần 50 triệu người, nó phải chấp nhận một tải lượng quá lớn về việc cung cấp nước sạch, đất sạch, môi trường xanh sạch để bảo đảm cái ăn, cái mặc, chỗ ở, các công trình công cộng,…thì ai đó đã có “chủ trương lớn” khai khoáng bauxite trên Tây nguyên cũng cần nghĩ lại rằng họ đã ra tay tận diệt giống nòi mình một cách không thương tiếc.
Những công dân tương lai của vài mươi năm nữa sẽ chết vì những viên đạn mà một số kẻ lạm quyền ngụy biện mượn của quân thù nổ súng hôm nay.
Còn cận cảnh, ai cũng thấy rõ ràng là việc di dân hữu ý và tự do lên Tây nguyên đã hình thành một quần thể kẻ cướp, cướp rừng của toàn dân, cướp đất bằng mọi thủ đoạn nhờ sự giúp đỡ của những người thân có chức quyền, và ngay cả một số bộ máy cầm quyền từ trên chí dưới.
Tác hại trước mắt là một vùng rộng lớn ở Đông nam bộ trong đó có khu vực kinh tế năng động nhất gồm Bình dương, Đồng nai, Vũng Tàu, TpHCM,…đang thiếu nước ngọt nghiêm trọng, dẫn đến sự suy thoái sản xuất không hồi phục được.
Người dân và các khu công nghiệp hút nước ngầm ngày một sâu hơn, tốc độ lún sụt của cả khu vực ngày càng nhanh hơn, việc chống ngập (hàng chục tỉ đô-la) gần như lãng phí và vô hiệu quả nếu so với con số “25 tỉ đô” đầu tư vào khai khoáng mà không chắc đạt được chút lời lãi gì.
Khi áp lực của nước ngọt suy giảm thì sự xâm lấn của nước mặn sẽ càng sâu và lan vào càng xa, đã có những nông dân mất đất, ngư dân mất đìa và nhiều làng xã đang ngập dần. Cục diện mười năm nữa của người dân ven biển, ven sông và ven đô sẽ cực kỳ bi đát.
Có thể nhiều ngàn năm trước, màu đỏ khó phai của oxyt sắt đã để lại tên đất Xích Thổ và nước Xích Quỷ trên Tây nguyên, nay còn tìm thấy người xưa ghi lại trong nhiều thư tịch cổ. Nếu những túi bùn đỏ hiện diện, bụi đỏ phát tán khắp rừng, sông suối đỏ quạch thì chúng ta xem như đã bị nhuộm đỏ bởi sự ngu dốt.
Vì ai dám chắc rằng với cái đà thi nhau đắp đập thủy điện trên các nhánh sông và ngay cả sông Mê Kông- mà bụng chứa hàng tỉ tấn nước thường là những đứt gẫy địa chất- sẽ không gây ra động đất. Mà chỉ cần những dư chấn liên tiếp của chúng cũng đủ gây ra thảm họa không khắc phục được. Lúc ấy, nước Xích Quỷ lại hồi sinh chăng, hay chỉ còn bọn quỉ đỏ độc chiếm ?
Mất đất rừng thì không thể có cơ hội phục hồi rừng. Sự biến dạng cả địa hình địa mạo, biến mất cả lâm tướng lâm hình sẽ buộc những nguồn gen cổ xưa quý hiếm mất hẳn. Mất rừng thì Tây nguyên với văn hóa làng rừng, với các sinh vật vốn cộng cư với rừng cũng đi vào sự đồng hóa, tuyệt chủng. Đó là tội ác diệt chủng và là tội ác hủy hoại môi sinh của con người, phá vỡ hoàn toàn cơ hội xây dựng một đất nước giàu mạnh và bền vững.
Tục ngữ cũng có câu “nhà dột trên nóc dột xuống” hay “dòi từ trong xương dòi ra”, cho thấy rằng sự việc đã quá nghiêm trọng và rất khó giải quyết. Nhưng cũng mừng thay khi nghe chính phủ nói chưa cấp phép khai thác. Như vậy là có tín hiệu lạc quan- rằng trên nóc đã chống được dột.
Người viết bài này đã thấy những con suối đỏ ngầu chảy qua đất Nhân Cơ cũng như Tân Ray trong những ngày mưa dầm vừa qua, thấy những chiếc xe vàng đầy đất đỏ, áo xanh mũ vàng líu lô xập xí xập ngầu, xa xa là ngọn cờ “xích diện ngũ hành tinh”… mà chưa biết phải diệt dòi bằng thuốc gì, nếu không phải bằng chính cây Thuốc dòi đọt đỏ mọc lơ thơ trên những đồi có vỉa bauxite ?
Tôi thành tâm cầu mong rằng chuyện bắt tay từ lâu giữa những người tự cho là mình có toàn quyền với đất nước và hậu thế- là không có thật hoặc vẫn có cách giải kết như các cụ dạy: “quay đầu là bờ”.
Tôi hoàn toàn tin rằng việc khai khoáng ở Tây nguyên sẽ dừng lại và dừng hẵn để chuẩn bị ngay cho cuộc di dân tây Nam bộ trước biển tiến chỉ trong vài thập kỷ tới. Lúc đó nếu mỏ khoáng đã bị kẻ cướp khai thác, môi trường đã tan hoang thì các hố bùn và tầng đất đỏ đã kết von, chết cứng sẽ là mồ chôn tập thể phần lớn dân tộc này.
Sự tồn vong của dân tộc trước phút giây nguy cấp này cũng bao hàm nội dung TBT Nông đức Mạnh cảnh báo: “…có thể quyết định tồn vong của chế độ.” Chợt tôi nhớ E. Hemingway đã dẫn một đoạn văn để lấy tựa cho tác phẩm của mình; “…xin đừng hỏi rằng CHUÔNG NGUYỆN HỒN AI, chuông nguyện hồn anh đấy.”

QUAN LANG, ĐOÀN NAM SINH 20/7/09

(Bài đã đăng trên Bauxit VN)

Xem thêm…

 Bauxite Việt Nam: Theo báo Tuổi trẻ, chỉ mới tràn hồ Đuôi Quặng số 5 Lâm Đồng vì các trận mưa lớn mà bùn đỏ đã tràn. Tuy bùn đỏ này chưa hẳn là thứ bùn đỏ cực kỳ độc hại như bùn đỏ tại hồ Bùn Đỏ sau khi đã lọc quặng alumina, nhưng hãy đặt một dấu hỏi: Vậy khi hồ Bùn Đỏ cũng bị tràn thì tính sao? Mà mùa mưa này ở Tây Nguyên, nguy cơ tràn hồ Bùn Đỏ là một đe dọa thực tế chứ không xa xôi gì đâu.

Từ câu hỏi khẩn thiết nêu trên, xin các vị được giao thay mặt Nhà nước chịu trách nhiệm trước dân về các phương án bảo vệ an toàn môi trường sinh thái khi khai thác quặng bauxite Tây Nguyên - và từng nhiều lần lên tiếng rất hùng hổ về các phương án chu đáo này trên các phương tiện truyền thông trước đây - nay hãy nhắc lại một lần nữa lời hứa chắc như đinh đóng cột của các vị, cũng như trình bày cụ thể hiện trạng chuẩn bị các phương án đó đã được đến đâu rồi.
Chớ để mọi sự đáng tiếc xảy ra đến mức người dân phải tìm đến từng vị môt để đòi quyền sống.

Mặt đập hồ thải quặng đuôi số 5 được gia cố thêm đất để ngăn bùn đỏ tràn ra ngoài

Bình luận của nhà văn Nguyễn Quang Lập:  Lời cảnh báo của Đại biểu Quốc Hội- Giáo sư Nguyễn Minh Thuyết và hơn hai ngàn nhân sĩ trí thức Việt về "những quả bom bùn đỏ treo trên đầu Tổ Quốc" từ 2007 đến nay đã bắt đầu ứng nghiệm. Đã đến lúc Quốc  

Hội phải trả lời cho dân biết có nên tiếp tục dự án Bauxite Tây Nguyên nữa hay không và những ông bà có tên cụ thể nào phải chịu trách nhiệm về vấn đề này.

 -----------------

Bô xít Tân Rai: Bùn tràn ra đường nội bộ

TTO - Sáng nay, tại khu vực hồ thải quặng đuôi số 5 (Lâm Đồng), nhiều xe đào và xe ben chở đất đắp thêm phần đập ngăn chặn bùn tràn xuống phía dưới.

Mặt đập hồ thải quặng đuôi số 5 được gia cố thêm đất để ngăn bùn đỏ tràn ra ngoài

Sáng 8-10, Công ty TNHH MTV Nhôm Lâm Đồng đã bố trí nhân công và xe cơ giới để khắc phục tình trạng tràn bùn tại hồ thải quặng đuôi số 5, xảy ra vào tối hôm trước.
Theo thông tin ban đầu, mưa lớn kéo dài nhiều ngày, lượng nước mưa trong hồ không thoát kịp nên khiến một lượng lớn bùn đỏ tràn qua mặt đập.
Lượng bùn này đổ tràn xuống mặt đường nội bộ dẫn vào Xí nghiệp mỏ tuyển bô xít Tân Rai, sau đó đổ xuống hồ Cai Bảng.
Sáng nay, tại khu vực hồ thải quặng đuôi số 5, nhiều xe đào và xe ben đã được huy động để chở đất đắp thêm phần đập ngăn chặn bùn đỏ tiếp tục tràn xuống phía dưới, đồng thời cào kéo lớp bùn đất trên phần thân đập để gia cố thêm. 
Hồ thải quặng đuôi số 5 là nơi chứa bùn và nước sau khi lắng rửa quặng bô xít tại Xí nghiệp mỏ tuyển bô xít Tân Rai.
Toàn bộ lượng nước và bùn đỏ tại hồ này sẽ được khai thác tận thu và tuần hoàn về Xí nghiệp mỏ tuyển.
 Hồ thải quặng đuôi số 5 thuộc Khu khai thác mỏ quặng bô xít Tân Rai, cách nhà máy alumin khoảng 4 km. Sau khi tuyển rửa, quặng tinh sẽ được chuyển lên băng chuyền dài 4 km để chuyển từ Xí nghiệp mỏ tuyển về nhà máy alumin.
Hiện chưa xác định được những thiệt hại cụ thể do tình trạng tràn bùn này gây nên. 

Một nông dân đang hái chè tận thu ngay phần trên của hồ thải quặng đuôi số 5

Nhiều xe cơ giới được huy động để khác phục tình trạng tràn bùn đỏ

GIA BẢO

Theo Tuổi Trẻ 

Xem thêm…

TMSS: Đâylà quyền sống  cách mà điều 19 hiến pháp 2013 " Mọi người có quyền sống. Tính mạng con người được pháp luật bảo hộ. Không ai bị tước đoạt tính mạng trái luật. " được thực hiện bằng chính dự án bôxít mà biết bao người phẩn đối hay sao"

-------- 

Sống khốn khổ trong lòng bôxit Tân Rai

12/09/2014 10:44 GMT+7

 MAI VINH - NGUYỄN LÊ

TT - Bầu không khí xung quanh nhà máy alumin (Tổ hợp bôxit - nhôm Tân Rai, huyện Bảo Lâm, tỉnh Lâm Đồng) đặc quánh mùi trứng thối và nhiều mùi khó chịu khác.  

Bùn đỏ vương vãi lên bề mặt bờ hồ, chỉ cần mưa lớn là bị rửa trôi và chảy tràn ra ngoài - Ảnh: M.Vinh

​Những mùi khó ngửi càng nồng hơn ở khu vực quanh hồ bùn đỏ số 1 và 2. Hàng trăm người dân ở các tổ 21, 22, 23 và 24 thuộc thị trấn Lộc Thắng (huyện Bảo Lâm) bất đắc dĩ phải sống trong bầu không khí này. 

Tháo chạy khỏi nhà máy alumin

“Hãy đến ở với chúng tôi một giờ rồi biết!” Ông Đinh Tuấn Việt, chủ tịch UBND thị trấn Lộc Thắng (huyện Bảo Lâm, tỉnh Lâm Đồng), cho biết đại diện người dân sống quanh nhà máy alumin ít nhất đã 10 lần có đơn phản ảnh tình trạng ô nhiễm quanh nhà máy gửi đến UBND thị trấn Lộc Thắng và huyện Bảo Lâm. Tại nhiều cuộc họp có sự tham dự của đại diện Công ty Nhôm Lâm Đồng, đại diện các tổ dân phố cũng lên tiếng phản ảnh. Bản thân địa phương cũng đã ít nhất 10 lần gửi công văn đến đơn vị quản lý nhà máy alumin yêu cầu phải có biện pháp khắc phục tình trạng ô nhiễm nhằm cải thiện môi trường sống của người dân. Ông Việt bức xúc: “Phía Công ty Nhôm Lâm Đồng viện dẫn các báo cáo môi trường và những vấn đề kỹ thuật để khẳng định mọi thứ vẫn an toàn. Thực tế cuộc sống của người dân vùng xung quanh nhà máy alumin bị xâm hại hằng giờ!”. Bà Trần Trung Hiền, cán bộ thị trấn Lộc Thắng, nói: “Dân chúng tôi không tin vào các đánh giá môi trường mà phía bôxit cho là đánh giá độc lập. Cơ quan chức năng làm ơn tới ăn, ở với chúng tôi khoảng một giờ rồi hãy kết luận”.

Hơn nửa năm nay, môi trường sống trong khu vực càng trở nên khắc nghiệt khiến hàng trăm hộ dân ta thán. Có hộ dân đã đưa gia đình đi thuê chỗ ở mới và một số hộ khác bắt đầu tính toán “di tản”.

Anh công nhân Đồng Hoa Khoa hiện đang làm việc tại phân xưởng hóa nghiệm của nhà máy alumin, người đầu tiên trong các hộ dân sống cạnh hồ bùn đỏ, bỏ nhà đi thuê một căn nhà sâu trong rẫy cà phê. Con gái anh Khoa mới 15 tháng tuổi, nhưng hết 14 tháng phải liên tục đi khám và điều trị các chứng bệnh hô hấp.

“Chỉ cần đưa cháu ra chỗ khác sống vài ngày là cháu khỏe hẳn, nhưng về nhà lại bị mắc bệnh” - anh Khoa nói. Cha mẹ anh Khoa gần đây mắc chứng ho suốt đêm ngày, nhà anh Khoa cách hồ bùn đỏ số 1 khoảng 20m. Mỗi khi nhà máy xả bùn đỏ thì gần như cả nhà phải nín thở. Mùi tanh và vô số mùi cay cay, hăng hắc theo gió ùa vào nhà anh Khoa và những hộ dân liền kề.

Khi vợ mang thai sắp sinh, anh Khoa quyết định đi thuê nhà để ở dù lương anh chỉ 3 triệu đồng/tháng. Anh nói: “Tôi làm trong khu chuyên về hóa chất nên thừa hiểu độ độc hại!”.

Bà Hoàng Thị Cảnh (tổ 23), sống trước hồ chứa bùn đỏ số 1 và cách khu vực lò nung alumin khoảng 200m, bảo mùi từ hồ bùn đỏ ập vào suốt ngày khiến nhiều khi ăn xong bị nôn thốc nôn tháo.

Dùng chổi gom một mớ bụi trắng quanh nhà, bà Cảnh chỉ tay về phía lò nung alumin: “Mỗi khi cái lò kia xả khói trắng là bụi bay mịt mù, thứ bụi li ti mịn như bột mì mà rắn như cát bay trắng cả mái nhà, lá cà phê, thức ăn... Mấy chú công nhân trong nhà máy nói đó là bụi alumin, nó lọt vô mắt, thốn còn hơn cát!”.

Nhà bà Trần Thị Hiền, cách cổng nhà máy alumin khoảng 500m. Dẫn chúng tôi lên mái nhà đã phủ trắng bụi dù mới xảy ra một trận mưa lớn, bà cho biết bụi trắng không bay ra từ nhà máy theo giờ nhất định, thường đêm ngủ dậy thì thấy bụi theo gió cuốn ào ào vào nhà.

Bà Hiền than: “Hai năm trở lại đây cả gia đình tôi lần lượt bị viêm mũi kéo dài”. Gia đình bà Hiền có năm người, họ đang định bán nhà, dời sâu trong rẫy cà phê ở.

Nguy hại từ nước thải

Ngay cả nước giếng người dân cũng không dám dùng để nấu ăn, họ phải chở can đi xin nước ở cách xa hơn 3km. Bà Hiền cho biết nước giếng chỉ dùng để giặt đồ, nhưng vẫn phải lọc qua nhiều lần để hạn chế hư quần áo. Bà mở bể lọc, màu đỏ quạch bám khắp thành bể dù bà lau chùi định kỳ 1 tuần/lần.

Ông Nguyễn Văn Đài, tổ tưởng tổ 23,bức xúc: “Nhiều người ở tổ này sống tại đây trên 20 năm rồi mà chưa bao giờ khó sống như thế này. Ở đây thở cũng không dám, uống nước cũng không được thì làm sao mà sống?”.

Theo tìm hiểu của chúng tôi, xung quanh nhà máy alumin có ít nhất ba cống dẫn nước thải từ nhà máy ra bên ngoài, trong đó cống số 1 dẫn nước thải ra hồ Cai Bảng (hồ chứa nước lớn nhất thị trấn Lộc Thắng). Đây là các cống dẫn nước thải sinh ra từ nhiều hoạt động khác nhau của nhà máy alumin nhưng không chứa bùn đỏ.

Tại một hồ tự nhiên nối với cống nước thải số 3, mới đây UBND thị trấn Lộc Thắng đã phối hợp với đội cảnh sát môi trường Công an huyện Bảo Lâm lập biên bản ghi nhận về tình trạng cá chết nổi lềnh bềnh trên mặt hồ vào ngày 3-9. Vào thời điểm lập biên bản thì nồng độ pH đo được bằng 7.

Hồ cá của anh Hoàng Văn Quang ở cạnh cống xả số 3 cũng có hiện tượng cá chết. UBND thị trấn Lộc Thắng đã có công văn đề nghị Công ty Nhôm Lâm Đồng (đơn vị quản lý Tổ hợp bôxit - nhôm Tân Rai) kiểm tra, xử lý các chất gây ô nhiễm môi trường và nguồn nước.

Ông Trần Đình Thiện (tổ 23), có nhà và vườn dọc cống xả nước thải số 1 của nhà máy alumin, kể lại những gì đã xảy ra vào buổi chiều 15-8 với giọng lo lắng. Mưa to làm nước cống xả dâng cao tràn lên ngập đường sâu khoảng 0,5m,  nước đục ngầu, trắng như sữa, không phải màu đỏ của đất đỏ đặc trưng thường thấy.

Ông kể: “Sáng hôm sau vườn chanh dây bị úa vàng, rụng lá, rụng hết trái non. Vườn cà phê cũng bị tình trạng tương tự”. Điều ông Thiện sợ nhất là nước dính vào da nóng rát, rất ngứa và nhơn nhớt như xà phòng, vụ việc xảy ra tại vườn ông Thiện cũng được UBND thị trấn Lộc Thắng ghi nhận.

Ngày 9-9, có mặt tại đoạn cống xả chảy ngang qua nhà ông Thiện, chúng tôi tận mắt chứng kiến nước tại khu vực này có màu trắng sữa, giữa trưa bốc mùi hăng hắc.

Ông Trần Đình Thiện (tổ 23, thị trấn Lộc Thắng) với vườn chanh dây bị hư hại sau một đợt nước thải từ cống thải số 1 nhà máy alumin dâng cao ngập vườn vào giữa tháng 8-2014 - Ảnh: M.Vinh

Những nguy cơ

Một kỹ sư đang làm việc cho phân xưởng hóa nghiệm nhà máy alumin đề nghị không nêu tên đưa chúng tôi đến các cống thải quanh nhà máy alumin. Chỉ trong một đoạn cống thải dài khoảng 30m nhưng có vô số mảng trắng dày nằm sát mặt đất.

Anh dùng một tấm gỗ vớt mảng trắng lên và khẳng định đây là xút kết tủa khi ra ngoài môi trường. Ngăn không cho chúng tôi chạm tay vào, anh khuyến cáo: “Thứ này ăn mòn da rất mạnh”.

Tại khu vực hồ bùn đỏ số 1 và số 2, chúng tôi chứng kiến màng phủ chống thấm của hồ bị rách nhiều chỗ. Chỉ riêng hồ bùn đỏ số 1, chúng tôi đã tính được tám vị trí bị rách, tập trung ở các van xả bùn đỏ. Vết rách màng phủ kéo dài từ miệng hồ xuống tận mặt nước.

Người kỹ sư đi cùng giảng giải: “Lớp phủ chống thấm có tác dụng ngăn các vi chất độc hại thấm xuống đất và rò rỉ ra bên ngoài”.

Trung tá Nguyễn Văn Trung, đội trưởng đội cảnh sát điều tra tội phạm ma túy và môi trường (Công an huyện Bảo Lâm), cho biết mới đây công an huyện đã có công văn gửi Công ty Nhôm Lâm Đồng yêu cầu gia cố bờ bao khu vực lắng rửa bùn đỏ (bùn đỏ từ đây chảy ra hồ chứa bùn đỏ) và khu vực nhà kho chứa xút.

Ông Trung nói: “An toàn ở những khu vực liên quan đến chất thải nguy hại và hóa chất chưa đảm bảo. Bờ khu lắng rửa bùn đỏ cao khoảng trên dưới 20cm, chỉ cần mưa to dồn dập thì bùn đỏ sẽ tràn và rò rỉ. Còn nhà kho chứa xút như hiện nay nhỏ so với hoạt động của nhà máy”. 

Ông Nguyễn Bá Đông, trưởng Phòng tài nguyên - môi trường huyện Bảo Lâm, cho biết trong quá trình hoạt động của nhà máy alumin có một lần gây tràn xút ra môi trường và gây chết hàng loạt cá của người dân.

Vụ việc được ghi nhận xảy ra vào năm 2011 làm 3.000m² ao cá và 1.000m² chè của gia đình bà Nguyễn Tất Trân (tổ 23) bị xóa sổ. Đến nay diện tích này bị bỏ hoang do vẫn còn ô nhiễm.

* Ông LÊ HỒNG TRƯỜNG (phó tổng giám đốc Công ty Nhôm Lâm Đồng): Có mùi khó chịu nhưng không đáng kể Trao đổi với PV Tuổi Trẻ, ông Lê Hồng Trường cho biết:  - Công ty có hợp đồng với đơn vị quan trắc độc lập là Trung tâm quan trắc tài nguyên - môi trường (Sở Tài nguyên - môi trường tỉnh Lâm Đồng) để quan trắc theo từng quý và kết quả quan trắc mới nhất cho thấy môi trường xung quanh nhà máy vẫn đảm bảo từ nước, tiếng ồn cho đến không khí. * Chúng tôi chứng kiến cảnh bụi alumin phủ trắng trên lá cây trồng, mái nhà và nhiều vị trí khác. Ông có ý kiến gì về vấn đề này? - Nếu có chuyện ấy thì đơn vị quan trắc độc lập mà chúng tôi thuê đã báo cáo và cũng không qua mắt được cảnh sát môi trường. Chúng tôi có hệ thống thu gom bụi, bụi alumin có thể do quá trình vận chuyển của các đối tác bên ngoài gây phát tán, còn chúng tôi tuân thủ đầy đủ các quy định. * Ông có ý kiến gì về việc người dân cho rằng nguồn nước ngầm, không khí bị ô nhiễm bởi hóa chất từ các cống xả thải và hồ bùn đỏ? - Có thể đó là hóa chất nhưng là loại nào khác chảy ra từ nhà máy không liên quan đến hoạt động vận hành của nhà máy. Còn khói bốc lên ở các van xả bùn đỏ và hồ bùn đỏ thì chỉ là khí nóng của bùn đó. Người dân thấy có mùi khó chịu và cho rằng có hóa chất lưu huỳnh thì cũng đúng, nhưng không đáng kể. * Thưa ông, dọc hồ bùn đỏ số 1 và 2 có nhiều vết rách trên màng phủ chống thấm, liệu có gây rò rỉ hóa chất từ bùn đỏ không? - Những vết rách chủ yếu xảy ra ở các điểm có van xả bùn đỏ, do sức nóng của bùn đỏ tác động lâu ngày gây nên. Rách vậy nhưng vẫn an toàn, không ảnh hưởng gì cả. * Bà TRẦN THỊ THÙY DƯƠNG (giám đốc Trung tâm quan trắc tài nguyên - môi trường Sở Tài nguyên - môi trường tỉnh Lâm Đồng): Kết quả quan trắc chúng tôi thực hiện theo hợp đồng của Công ty Nhôm Lâm Đồng theo từng quý chỉ thể hiện tình hình môi trường trong nhà máy, khu vực sản xuất và không bao gồm môi trường sống của người dân xung quanh. Tức không đánh giá được tình trạng môi trường sống của người dân quanh nhà máy alumin. Báo cáo này cũng không đánh giá tình trạng môi trường xung quanh khu vực hồ bùn đỏ. Chúng tôi quan trắc theo những vị trí mà công ty chỉ định, tức là những vị trí đã được phê duyệt trong báo cáo đánh giá tác động môi trường.

Theo tuoitre

Xem thêm…